Family matters(1): oom Wim

Over sommige familieleden wordt gezwegen omdat er iets mee is of omdat ze op een nare manier om het leven zijn gekomen. Of beide. In mijn familie zijn die er ook. Zo was daar oom Wim, een paar jaar oudere broer van mijn moeder. Ik heb hem nooit gekend en het gerucht ging dat hij op zeer jonge leeftijd bij een bizar verkeersongeval om het leven was gekomen, iets met een paardentram of zo. Dat was alles wat ik wist en verder werd er het zwijgen toegedaan.

Vandaag stuitte ik bij toeval op een krantenartikel uit 1938. Het is om twee redenen interessant:

1. Het doet haarfijn uit de doeken hoe mijn oom aan zijn einde is gekomen (dat maakt het natuurlijk hooguit voor mij en mijn familie interessant)
2. Het artikel is zoooo lang en bevat zoveel (overbodige, volkomen irrelevante) details dat je je afvraagt wat er in die tijd gebeurde wat wel echt belangrijk was, want als je hieraan al een halve pagina in de krant besteedt dan moet er toch kennelijk niets anders van belang zijn gebeurd die dag. Enfin, er is veel veranderd sindsdien want tegenwoordig betwijfel ik of een dergelijk voorval de krant nog wel zou halen. Ook over privacy werd in die tijd heel anders gedacht.

Maar lees dus mee en geniet (of huiver).

Bron: Voorpagina Rotterdamsch Nieuwsblad, 9 juni 1938 (ik heb het artikel integraal overgenomen, ze zullen me dat na al die jaren wel niet kwalijk nemen).

WAGEN GEGREPEN EN VIJFTIG METER DOORGESLEURD
Het stoomtrammetje van de Rotterdamsche Tramweg Maatschappij heeft zijn slechte reputatie hoog gehouden door gisteravond om kwart over zes aan den Groene Hilledijk een vreselijk ongeluk te veroorzaken. Een schillenwagen, waarop behalve den voerman drie jongens zaten, werd bij de Dreef door de locomotief van het treintje uit den Hoeksche Waard gegrepen en een vijftigtal meters meegesleept. Gevolg: twee dooden en een gewonde.

De voerman van het wagentje bleef ongedeerd. De toestand van Jan de Korte was gisteravond zoo goed, dat hij van het ziekenhuis naar huis kon worden overgebracht, van schuld – dit mogen wij bij voorbaat vaststellen – is geen sprake.

Maar……!!
Als de schuldvraag hier te berde komt moet men tot de conclusie komen, dat de schuld zeker niet rust bij hen, die nu eenmaal de onmogelijke taak hebben een trein eenige malen langs een drukken weg met alle soorten verkeer te leiden. Maar de schuld ligt bij het feit, dat die trein daar nog altijd rijdt tegen alle begrippen van wat het verkeer en de bevolking van een zoo drukke en kinderrijke wijk eischen in.

Het trammetje op den Groene Hilledijk is een onding. Er is bijna niemand, die dat bestrijdt. Het hoort er niet, zooals geen enkele trein in die stad hoort te rijden. Reeds jaren geleden zetten de bewoners van de buurt, die het fluitende en gillende monster dagelijks doorkruist, een campagne op touw voor de veiligheid van hen en hun kinderen. Duizenden handtekeningen werden verzameld onder een verzoekschrift, dat beoogde het trammetje weg te krijgen, en verkeers- en politie-autoriteiten gingen met dat verzoek volkomen accoord. Maar het trammetje bleef……

Waarom……??
We zullen niet gissen waarom men nog altijd niet kon besluiten de tram op een betere plaats te zetten. We willen er nu slechts op wijzen, dat die plaats gemakkelijk te vinden is en zelfs, ook reeds jaren geleden, werd aangewezen. Waarom de stoomtram niet langs de spoorbaan te laten rijden? De route wordt korter, omdat de baan dan rechtstreeks tot in den Varkenoordschen polder leidt. Er kunnen geen ongelukken meer gebeuren en commercieel nadeel zou de R.T.M. er niet en zeker niet noemenswaardig van hebben: het aantal passagiers, dat de trammetjes op de route naar de stad opnemen, mag zonder risico weggecijferd worden. En mocht er eenig – dus zeker heel gering – nadeel zijn, dan kan dat toch stellig niet opwegen tegen de groote schade, die dit vervoermiddel dagelijks dreigt aan te richten en die het van tijd tot tijd ook inderdaad veroorzaakt.

Niemand beging een fout en toch……
Hoe groot de dreiging van deze tram op den Groene Hilledijk is, bleek gisteravond weer overduidelijk. Niemand beging een fout of een overtreding, maar een ramp was onvermijdelijk.

Het schillenwagentje, een licht houten karretje op vier wielen, bespannen met een paard, koos het veiligste gedeelte van den weg. De voerman, de 23-jarige J. Kamp uit de Tweede Ploenstraat, kwam met zijn wagen van de Dreef. Naast hem op de bok zat de jongste van de verongelukte kinderen, de 8-jarige Wouter Boudestein; achter op den wagen, vlak achter den bok, stonden en zaten de beide andere jongens.

Kamp was onderweg naar een wagensmid aan den Dordtschestraatweg, met wien hij iets bespreken moest. Uit de Dreef komend moest hij dus linksaf, doch hij had daarbij de keus of direct rechts van de weg te gaan rijden op het gedeelte van het snelverkeer, of op het linker gedeelte achter de boomenrij te blijven tot hij dit zou moeten verlaten bij de volgende overgang over de rails. Hij koos voor het laatste, omdat het stille gedeelte, waar geen snelverkeer rijdt en dat van den snelverkeersweg gescheiden is door de rails, het veiligste is. Inderdaad, maar hij had buiten het trammetje gerekend.

De stoomtram
Nauwelijks was het karretje den hoek om – het ongeluk gebeurde voor het postkantoor op den hoek van de Dreef en den Groene Hilledijk – of een trein van de R.T.M., bestaande uit een locomotief en zeven wagens, naderde uit tegenovergestelde richting op een afstand van circa tien a twaalf meter.

Nu hebben de machinisten van de trams het voorschrift, dat zij voor de kruising met de Dreef de fluit in werking moeten stellen. De machinist van deze tram, de 44-jarige G. Enkt uit de Heinlantstraat, liet de fluit dus gillen. Het snerpende geluid, waarover reeds meermalen geklaagd is, veroorzaakte het ongeluk. Het paard schrok en sprong naar rechts. Nog zou dit niet zoo noodlottig zijn geweest als de rails behoorlijk waren afgesloten van de rest van den weg, maar de afscheiding bestaat slechts uit een iets verhoogd grintpad. Het paard sprong in zijn schrik voor de nog steeds gillende fluit dit paadje over, dat slechts zeer smal is, en kwam op de rails terecht.

De voerman Kamp en de machinist Enk waren misschien de eenigen, die het groote gevaar zagen. Kamp sprong van den bok, maar bewaarde zijn tegenwoordigheid van geest. Hij greep het paard bij den kop en poogde, hoewel de trein op eenige meters was genaderd, het beest dat wild steigerde terug te duwen. Dit bleek echter onmogelijk, omdat het dier met alle geweld vooruit naar het rechtergedeelte van den weg wilde. Toen, zoo vertelde Kamp ons later, heeft hij nog geprobeerd om het paard uit alle macht de rails over te trekken en den wagen met de drie kinderen zoo in veiligheid te stellen. De machinist remde intusschen uit alle macht, maar de zware trein, die twee geladen goederenwagens telde, was niet zoo snel te remmen.

Een hevige slag
Met een hevigen slag werd de wagen juist ter hoogte van de bok gegrepen en in een oogwenk versplinterd. Voor het ondergedeelte van de locomotief werden de resten nog ene vijftigtal meters schurend en krakend meegesleurd. Wouter Boudestein en Wim Zwijnenburg werden van den wagen geslagen en verdwenen onder de trein, die hen op slag doodde. Wonder boven wonder bleef Jan de Korte op den wagen, hetgeen vermoedelijk zijn behoud is geweest. Toen de trein eindelijk na een vreeselijke seconde tot stilstand kwam zagen de verschrikte getuigen van het drama hem op de grond rollen, waar hij bleef liggen.

Het paard was door den slag tegen de straat geslingerd. Tengevolge van den schok evenwel brak het lamoen en het hevig verschrikte dier sprong overeind en zette het, wonder boven wonder ongedeerd, op een loopen. Later, toen de eerste consternatie ten einde was, werd het gegrepen voor de tuintjes van de aan de overzijde van de weg gelegen woningen.

Zoo had zich deze vreeselijke gebeurtenis in weinige ogenblikken voltrokken. De consternatie in de buurt was zeer groot. Met het mooie weer waren velen op den weg en allen renden toe om te zien of er hulp geboden kon worden. Het personeel van het eenige honderden meters verder gelegen politiebureau Sandelingenplein, dat die slag en het gegil had gehoord, was vrijwel onmiddellijk ter plaatse. De Geneeskundige dienst was binnen bewonderenswaardige korten tijd met een auto aanwezig en eenigen tijd later nog met een tweede ambulance.

Commissaris J.A. Kok, hoofdinspecteur A.H.W. Weekenstroo en inspecteur eerste klasse L.F. Jansen waren aanwezig. De politie zorgde voor een ruime afzetting om de vele toeschouwers op een afstand te houden.

Maar veel viel er niet te helpen. Jan de Korte was er, hoewel hij eenige lelijke verwondingen aan de zijde had opgeloopen, niet ernstig aan toe. Hij was volkomen helder en kon in het kort vertellen wat er gebeurd was, waarbij hij ook de namen van zijn gedoode vriendjes noemde. De jongen werd naar het ziekenhuis aan den Coolsingel overgebracht, vanwaar hij na behandeld te zijn naar de ouderlijke woning aan de Oostendamstraat werd overgebracht. Zijn toestand is bevredigend.

De stoffelijke resten van de deerlijk verminkte slachtoffertjes zijn eveneens door de Geneeskundige dienst naar het ziekenhuis aan den Coolsingel overgebracht.

De voerman Kamp, die diep onder den indruk van de vreeselijke gebeurtenis was en het nogal met zijn zenuwen te kwaad had, vertelde ons kort na het ongeluk de toedracht, zoals die ook hierboven vermeld is. De man heeft ongetwijfeld alles gedaan wat in zijn vermogen lag om het ongeluk te voorkomen. Het paard is niet schichtig, maar zijn zenuwen hebben het schrille en zo onverwachte gegil van de fluit niet doorstaan.

Het komt vaak voor dat jongetjes uit de buurt met de wagen meerijden, zoo vertelde hij. Het is nu eenmaal een attractie en als zij achter op den wagen klimmen is het vaak wel heel moeilijk hen eraf te halen en bovendien, wat schuilt er voor kwaad in? De kleine Wouter Boudestein reed vaker op den bok van het wagentje mee. Zoo vertelde Kamp van de droeve gebeurtenis, die hem als een booze herinnering bij zal blijven.

Niet minder onder den indruk was de machinist van den trein, die eveneens het zijne gedaan heeft om de ramp te voorkomen. De trein reed een snelheid van circa dertig kilometer per uur en de machinist bracht hem na vijftig meter tot staan, hetgeen een prestatie moet zijn. Maar het mocht alles niet baten, hetgeen ook al weer bewijst, dat een dergelijke trein niet in het stadsverkeer thuis hoort.

Hiervoor nog een sprekend bewijs. Nog niet zoo lang geleden stak een meisje de tramrails op den Groene Hilledijk over. Het kind raakte, wat iedereen kan overkomen, met een hak van haar schoen tussen de rails beklemd en kon niet verder. Ongelukkigerwijs naderde juist een tramtrein. Het meisje rukte uit alle macht om weg te komen, de machinist remde – later verklaarde hij gedacht te hebben: "daar komt een doode van" – maar hij kon natuurlijk den trein zoo gauw niet stoppen. er zou een doode van gekomen zijn als het kind niet zoo’n klap van de den trein had gekregen, dat zij uit haar schoentje vloog en naast de rails terecht kwam. Zij had een leelijken tik gekregen, maar was gered – dank zij een coïncidentie!

En dergelijke ongelukken ontstaan als een dergelijke trein door de stad rijdt…. Ergo….

Het overblijfsel van de schillenwagen